ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının ardından Ortadoğu’da artan gerilim, küresel gübre piyasasını sarsıyor. Hürmüz Boğazı’ndaki riskler üretimi ve sevkiyatı tehdit ederken, fiyatlar hızla yükseliyor…
Ortadoğu’da tırmanan askeri gerilim, küresel gübre piyasasında ciddi dalgalanmalara yol açtı. Uluslararası analizlere göre ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırısının ardından bölgede yaşanan çatışma, dünya gübre üretimi ve taşımacılığı açısından kritik öneme sahip bir merkezde aksamalara neden olma riski taşıyor. Bu durumun tarımsal üretim maliyetlerini artırarak gıda enflasyonunu tetikleyebileceği belirtiliyor.
Bloomberg’in haberine göre Basra Körfezi bölgesi, dünyanın en büyük gübre üretim tesislerinden bazılarına ev sahipliği yapıyor. Ayrıca Hürmüz Boğazı üzerinden küresel üre ve diğer gübre hammaddelerinin yaklaşık üçte biri taşınıyor. Uzmanlar, bölgedeki gerilimin bu ticaret hattını tehdit ettiğini vurguluyor.
Gerilimden önce de yükseliş eğiliminde olan gübre fiyatları, özellikle Kuzey Yarımküre’de çiftçilerin ekim sezonu hazırlıkları yaptığı bir dönemde daha da artma riski taşıyor. StoneX Group’un gübre bölümünden sorumlu başkan yardımcısı Josh Linville, “Bu krizin zamanlaması sektör için olabilecek en kötü dönemlerden biri. Savaş için hiçbir zaman iyi bir zaman yoktur, ancak şu anki durum sektör açısından son derece yıkıcı” değerlendirmesinde bulundu.
Piyasalarda etkiler şimdiden görülmeye başladı. Pazartesi günü Katar’da İran’a ait insansız hava araçlarının saldırısının ardından dünyanın en büyük ihracat tesislerinden birinde sıvılaştırılmış doğalgaz üretimi durduruldu. Doğalgaz, azotlu gübre üretiminin temel hammaddesi olarak biliniyor. Katar tek başına dünya üre ihracatının yaklaşık yüzde 11’ini karşılıyor. Küresel üre ihracatının yaklaşık yüzde 45’i ise Basra Körfezi’ndeki tesislerden geliyor.
Krizle birlikte üre fiyatlarında hızlı artış yaşandı. Mısır’da üre fiyatlarının ton başına yaklaşık 60 dolar yükseldiği belirtilirken, alıcıların Kuzey Afrika ve Güneydoğu Asya’da alternatif tedarikçiler aradığı ifade ediliyor. ABD’nin New Orleans kentinde Mart ayı üre kontratlarının fiyatı ise birkaç gün içinde ton başına 60 ila 80 dolar arttı.
Bloomberg’e göre krizden önce de küresel üre arzı sınırlıydı. Jeopolitik belirsizliklerin artması piyasadaki yükseliş eğilimini daha da güçlendirdi. ABD’ye üre tedarik eden en büyük iki ülke Rusya ve Katar olurken, Ortadoğu’dan gelen birçok sevkiyat Hürmüz Boğazı üzerinden gerçekleşiyor.
Dünya genelindeki en büyük 10 amonyak tesisinden üçünün ihracatı doğrudan Hürmüz Boğazı’na bağlı. Ayrıca önde gelen fosfat gübresi tedarikçilerinin önemli bir bölümü de aynı geçiş hattını kullanıyor. Analistler, sevkiyatlar devam etse bile savaş riskinin sigorta maliyetlerini “ekonomik olarak sürdürülemez” seviyelere çıkarabileceğini belirtiyor.
Gerilim gübre şirketlerinin hisselerinde de hareketliliğe yol açtı. Norveç merkezli Yara International hisseleri son üç yılın en yüksek seviyesine çıkarken, dünyanın en büyük amonyak üreticisi CF Industries’in hisseleri yüzde 8’in üzerinde yükseldi.
Öte yandan Avrupa piyasalarında temel tarım ürünlerinin fiyatları da yükselişe geçti. Yılın ikinci yarısı için yumuşak buğday kontratları kilogram başına 21 sente kadar çıkarken, mısırın spot fiyatı yaklaşık 22 sente ulaştı. Uzmanlar, gübre üretiminde kullanılan azotlu hammaddelerin taşınmasının tehlikeye girmesinin tahıl ve mısır üretimini doğrudan etkileyebileceğini belirtiyor.
Pamuk fiyatlarında ise şimdilik önemli bir değişim görülmüyor. Ancak analistler, enerji ve sentetik lif maliyetlerinin artması halinde pamuk piyasasının da önümüzdeki günlerde etkilenebileceği uyarısında bulunuyor.